غلامرضا كافي پژوهشگر و منتقد ادبي كه به تازگي كتاب «شرح منظومه ظهر: نقد و تحليل شعر عاشورايي از آغاز تا امروز» را منتشر كرده است، گفت: با توجه به اهميت تقسيمات تاريخي در بررسي شعر عاشورايي، ضرورت دارد كه پژوهشگران اين حوزه، تحليل‌هاي سياسي و اجتماعي را مورد توجه قرار دهند.

كافي در گفت‌وگو با خبرگزاري كتاب ايران(ايبنا) گفت: بخش عمده‌اي از منابع مورد استفاده در تدوين «شرح منظومه ظهر»، منابع تاريخي بوده‌اند. چرا كه پرداختن به اوضاع و احوال سياسي و اجتماعي و وضعيت عمومي شعر به منظور ارايه تحليلي عميق از روند شكل گيري شعر عاشورايي، از اهميت بسياري برخوردار است.

وي افزود: پژوهش درباره شعر عاشورايي به منظور تدوين «شرح منظومه ظهر» 2 سال، و تاليف كتاب نيز 1 سال به طول انجاميد. نيز، در حوزه پژوهشي، تمامي منابع مربوط به شعر فارسي و شعر عاشورايي در كنار منابع تاريخي پيش چشم بوده‌اند.

كافي با بيان اين كه بخشي از اين كتاب به بررسي پيشينه منابع در دسترس درباره شعر عاشورايي اختصاص داشته است، يادآور شد: در اين بخش، 10 منبع از مهم‌ترين منابعي كه به نقد شعر عاشورايي پرداخته بودند، بررسي شدند و از اين طريق، ضرورت تاليف كتابي ديگر در اين حوزه مورد تاكيد قرار گرفت.

وي به تقسيمات عصري شعر عاشورايي در «شرح منظومه ظهر» اشاره كرد و گفت: تقسيم دوره‌هاي مختلف شعر عاشورايي به چهار عصر، خود اقدام جديدي بود كه سبب شد تحليل پيش رو به نتيجه بهتري برسد. در هيچ يك از آثار پيشين با چنين تقسيمي مواجه نمي‌شويد. 

شاعر «سمفوني سيم‌هاي خاردار» در پاسخ به پرسش خبرنگار ايبنا درباره نتيجه تحقيق او در زمينه نقش آيين تشيع در شكل‌گيري شعر آييني، خاطرنشان كرد: سه گونه يا موضوع شعري ديگر در حوزه شعر آييني مقدم بر شعر عاشورايي به چشم مي‌خورند. نخست شعر توحيدي، سپس شعر نبوي و در نهايت شعر علوي. اين سه به لحاظ موضوع مقدم بر شعر عاشورايي‌اند.

وي ادامه داد: اما از نظر حجم و فراواني، هيچ يك از اين سه گونه به شعر عاشورايي نزديك نمي‌شود و حجم سروده‌هاي شيعيان در حوزه شعر عاشورايي بسيار بيش از حجم سروده‌ها در سه گونه ديگر شعر آييني است. 

نويسنده «دستي بر آتش: شناخت شعر جنگ»، دليل اين امر را به جهت‌گيري‌هاي سياسي تشيع در طول تاريخ نسبت داد و مدعي شد: باورمندي شيعيان باعث گسترش شعر عاشورايي شد. از سوي ديگر، انگيزش‌هاي مختلفي در اين جهت وجود داشت. براي مثال، مقابله سياسي با شيعه در طول تاريخ سبب شده است كه شيعيان در هر فرصتي كه امكان برون‌دادي داشته‌اند، حتي به صورت باورهاي غلياني و خرافه نيز مقابله خود را با اين شرايط سياسي بازدارنده نمود بدهند.

وي تاكيد كرد: اما نبايد از ياد برد كه حتي شاعران اهل سنت نيز با اين سروده‌هاي عاشورايي مقابله نكرده‌اند. براي نمونه، سيف فرغاني، مولانا جلال‌الدين بلخي و عبدالرحمن جامي در اين حوزه سروده‌هايي دارند.

كافي با بيان اين كه بخش مهمي از كتاب «شرح منظومه ظهر» به بررسي دلايل سياسي، فرهنگي و اجتماعي رشد و گسترش شعر عاشورايي از زمان صفوي تا پهلوي اختصاص دارد، اظهار داشت: پيش از دوره صفوي، شعر عاشورايي از حجم چندان زيادي برخوردار نيست.

وي در ادامه گفت: پس از صفويه تا دوره پهلوي، رويكردهاي سياسي به تقويت و رشد شعر عاشورايي انجاميده‌اند. در نهايت، در دوره پهلوي، باز هم عوامل سياسي بازدارنده كه از مدت‌ها پيش تاثير خود را از دست داده بودند، اثرگذاري دوباره خود را آغاز مي‌كنند. اين بازداشت سياسي به جايي مي‌رسد كه در دهه‌هاي 30 و 40، موجب مي‌شود شاعران قرائتي بر اساس و از منظر قيام عاشورا از حكومت وقت به دست دهند.

«شرح منظومه ظهر: نقد و تحليل شعر عاشورايي از آغاز تا امروز»، با پيشگفتار دكتر محمدرضا سنگري، در 7 فصل تنظيم شده است.

در اين كتاب، دوره‌هاي شكل‌گيري شعر عاشورايي به چهار دوره تقسيم شده‌اند. نخست، قرن چهارم تا قرن نهم، دوم دوره صفويه، سوم دوره‌هاي افشاريه، زنديه و قاجاريه و چهارم دوره معاصر.

كافي در اين كتاب، هر فصل را نخست با بررسي وضعيت سياسي و اجتماعي عصر مربوط آغاز مي‌كند و در گفتار دوم، به بررسي وضعيت عمومي شعر در آن عصر مي‌پردازد. تحليل ويژگي‌هاي معنايي و برجستگي‌هاي لفظي و ساختاري شعر هر دوره، از ديگر اولويت‌هاي پژوهشي كافي در تدوين «شرح منظومه ظهر» بوده‌اند.

ارايه فهرستي مفصل از منابع و مآخذ، و نيز يك فهرست اعلام 50 صفحه‌اي شامل نام‌نامه، نام كتاب و نام مكان‌ها و سلسله‌ها از ديگر ويژگي‌هاي اين كتاب است.

«شرح منظومه ظهر: نقد و تحليل شعر عاشورايي از آغاز تا امروز» به تازگي در بهمن‌ماه سال جاري از سوي مجتمع فرهنگي عاشورا در شمارگان 5000 نسخه، در 783 صفحه و با قيمت 12000 تومان منتشر شده است.

کد مطلب : 16481