دومين شماره از كتاب ماه فرهنگي ـ‌ تاريخي «يادآور» با محوريت بيان ناگفته‌ها و تحليل‌هايي از قيام 30 تير توسط موسسه مطالعات تاريخ معاصر ايران به تازگي منتشر شده است.\

به گزارش خبرگزاري كتاب ايران(ايبنا)، اين شماره از «يادآور» به گفت‌و‌گو با صاحب‌نظران، شاهدان و فعالان قيام 30 تير پرداخته است. 

در آغاز دومين شماره از كتاب ماه فرهنگي ـ‌ تاريخي «يادآور» و از زبان سردبير آن _ موسي حقاني، رئيس موسسه مطالعات تاريخ معاصر ايران ـ مي‌خوانيم: پس از گذشت نيم قرن از رويداد سي تير، بسياري بر اين باورند كه معرفي فردي ديگر براي جانشيني دكتر مصدق، شايد راهكار مناسب‌تري در جهت حفظ دستاوردهاي نهضت بود...اما اينك از پس سال‌ها تجربه و رجوع به مستندات تاريخي، اين نكته به اثبات رسيده است كه اگر در روز 30 تير، فردي با قدرت رهبري و اعتقاد راسخ به حفظ دستاوردهاي نهضت ملي و احراز استقلال سياسي و اقتصادي كشور و عاري از نقطه‌ضعف‌هاي خصلتي دكتر مصدق انتخاب مي‌شد، قطعا" نهضت با مشكلات بعدي كه سرانجام به محو كامل دستاوردهاي آن منجر شد، مواجه نمي‌گرديد.

دومين مطلب منتشر شده در اين كتاب ماه فرهنگي ـ تاريخي با عنوان «غفلت‌ها، پيروزي را به شكست مبدل كرد»، با استناد به سخنراني‌هاي امام خميني(ره)، به بررسي بسترها و پيامدهاي نهضت ملي شدن صنعت نفت پرداخته است.

در قسمتي از اين مطلب و به نقل از سخنراني امام خميني(ره) در تاريخ بيست و هشتم تير ماه 1359 آمده است: "ما در طول تاريخ ديده‌ايم و آن‌هايي را هم كه خودمان يادمان هست مثل قضيه نفت، چون اسلامي نبود و تنها ملي بود و به اسلام كاري نداشتند، از اين جهت نتوانستند كاري انجام بدهند. كارهاي نصفه كاره‌اي هم كه انجام دادند، بعدش از دستشان گرفته شد و رفت كنار... "

در ادامه دومين شماره از كتاب ماه «يادآور»، تحليل و نقد تاريخ نگاري يك‌سويه و تحريف محوريت نهضت ملي از ديدگاه مقام معظم رهبري با عنوان «30تير، بايد روز كاشاني ناميده مي‌شد» منعكس شده است.

حضرت آيت‌الله خامنه‌اي، مقام معظم رهبري درباره تحريف اصل ماجراي قيام 30تير مي‌فرمايند: "بعد از سي‌ام تير تا روز پيروزي انقلاب اسلامي، هميشه بلندگوهاي تبليغاتي در دست كساني بود كه با كارگردان و صحنه‌گردان اصلي اين حادثه، يعني مرحوم آيت‌الله كاشاني مخالف بودند. يك مدتي كه دكتر مصدق بر سر كار بود و جبهه ملي مسوول امور كشور بود؛ آن روز بلندگوهاي آن‌ها مرحوم آيت‌الله كاشاني را به صورت يك عامل اختلاف و تفرقه معرفي كردند. بعد هم كه آن‌ها رفتند و جاي خودشان را به كودتاگرها و آمريكايي‌ها دادند، آن‌ها هم عينا" همين خط را تعقيب كردند...."

چهارمين بخش از دومين كتاب ماه فرهنگي ـ‌ تاريخي «يادآور»، دربرگيرنده 22 مصاحبه با شخصيت‌هاي سياسي،‌ فرهنگي حاضر در دوران نهضت ملي مانند: حسين مكي(نماينده مجلس شوراي ملي در دوران نهضت ملي)، آيت‌الله سيد مرتضي مستجابي(يكي از فعالان سياسي و هم‌دوره آيت‌الله كاشاني)، مرحوم حسن گرامي(داماد آيت‌الله كاشاني)، مهندس سيد ابوالحسن كاشاني(فرزند آيت‌الله كاشاني)، پروفسور حميد مولانا(استاد روابط بين‌الملل و استاد دانشگاه «امريكن» آمريكا و يكي از شاهدان دوران نهضت ملي)، دكتر سيد جلال‌الدين مدني(تاريخ‌پژوه و حقوق‌دان)،حسين شاه‌حسيني(يكي از فعالان نهضت ملي) و رضا سجادي(گوينده راديو و شخصي كه بيانيه قوام را خواند و باعث تحريك احساسات مردم شد) است كه هر كدام به بيان خاطراتي پرداخته‌اند كه منحصر به فرد و قابل استفاده براي محققان است.

در قسمتي از خاطرات آيت‌الله سيد مرتضي مستجابي از قيام 30 تير آمده است: "قبل از روز 30 تير، آقا(آيت‌الله كاشاني) گفته بودند در راس همه كفن مي‌پوشم و مي‌آيم...ما واقعا" آقاي كاشاني را انتخاب كرده بوديم و نظر ايشان براي ما نظر الهي بود. از هيچ چيز واهمه نداشتيم. زندان، شكنجه، هر كاري كه دستگاه مي‌توانست يا مي‌خواست بكند".

رضا سجادي هم در خاطراتش آورده كه بعد از خواندن بيانيه قوام و از بيم شماتت مردم، مدتي در بختياري پنهان شده و بعد از مدتي به كار خود بازگشته است. نكته جالب اينجاست كه او يكي از دوستان نزديك قوام‌السلطنه بوده و شايد اين، يكي از دلايل خواندن بيانيه قوام بوده است.

وي در شرح آن‌چه اتفاق افتاده بود، گفته است: "جمعه بود. ساعت 8 صبح اعلاميه را به من داد(قوام) و گفت: برو اين را در راديو بخوان، من مي‌روم پيش شاه و برمي‌گردم...آن شب همه مردم من را تف و لعنت كردند. حتي به يكي دو نفر هم گفتم كه من گناهي ندارم. گوينده راديو بودم و خواندم...به خانه‌ام ريختند. يك زيلو داشتم كه برداشتند و پاره پاره كردند و هرچه دشنام بود به من دادند. من هم فرار كردم و رفتم بختياري... تا مدتي ديگر راهم نداند. آب‌ها كه از آسياب افتاد، صدايم زندند. چون به من احتياج داشتند".

در بين اين مصاحبه‌ها، تصاوير منتشر نشده ای از دوران نهضت ملي شدن صنعت نفت هم به چاپ رسيده است.

چهار مقاله با عناوين «قيام سي‌ام تير و نقش نيروهاي مذهبي» نوشته حجت‌الاسلام روح‌الله حسينيان، «درآمدي بر آسيب‌شناسي قيام سي تير» به قلم دكتر محمدمهدي مظاهري، «قوام‌السلطنه در آخرين ساعات زمامداري» به اهتمام ع.صفي‌پور و «و اما در باب "جناب اشرف قوام‌السلطنه"» نوشته فرزاد زادمحسن، پايان بخش دومين كتاب ماه فرهنگي ـ تاريخي «يادآور» هستند.

روز 25 تيرماه سال 1331 دكتر مصدق پس از سه ساعت مذاكره با شاه استعفا داد. علت اصلي استعفا - همان طور كه درمتن آن نوشته شده بود - اختلاف شاه و مصدق در تعيين پست وزارت جنگ بود. 

شاه با پذيرش استعفا، احمد قوام را براي پست نخست وزيري معرفي كرد. مجلس بدون داشتن حد نصاب قانوني به نخست وزير جديد رأي داد و شاه نيز بلافاصله حكم نخست وزيري قوام را صادر كرد. متعاقب آن، نخست وزير با درخواست اختيارات فوق العاده، انحلال مجلس شوراي ملي و سنا را از شاه تقاضا کرد. 

آيت الله كاشاني با شنيدن خبر استعفاي دكتر مصدق با قاطعيت اعلام كرد كه قوام خائن به ملت ايران است و بايد كنار رود و دكتر مصدق براي ادامه نهضت ملت باز گردد. 

منزل آيت الله كاشاني محل اجتماع طرفداران نهضت ملی شدن صنعت نفت شد. قوام طي اعلاميه معروفي اعلام كرد كه كشتي بان را سياستي ديگر آمد و سياست از اين به بعد از دين جداست!

در اين اعلاميه نوك تيز حملات، متوجه آيت الله كاشاني بود. آيت الله كاشاني نيز حمله خود را متوجه شاه و مردم را به مقاومت اسلامي دعوت کرد و از نيروهاي نظامي خواست كه به ملت بپيوندند. 

وی سپس در نامه اي به وزير دربار نوشت: اگر در بازگشت دولت دكتر مصدق تا فردا اقدام نشود، لبه تيز انقلاب را با جلوداري شخص خودم متوجه دربار خواهم كرد. 

به دنبال اين اقدامات، قوام دستور بازداشت آيت الله كاشاني و انحلال مجلس را صادر كرد. اما پخش اين اخبار توسط خبرگزاري ها سياست قوام را ناكام گذاشت و زمينه را براي قيام عمومي 30 تير فراهم کرد. 

آيت الله كاشاني در 29 تير طي مصاحبه اي مطبوعاتي اعلام كرد: به خداي لايزال اگر قوام نرود اعلام جهاد مي كنم و خودم كفن پوشيده و با ملت در پيكار شركت مي كنم. 

به دنبال اولين زمزمه هاي مقاومت، بازار تهران بسته شد و تعطيل سراسري تهران را فرا گرفت. 

پخش خبر حركت آيت الله كاشاني با جمعي از مردم كفن پوش به سمت بهارستان، التهاب عجيبي به راه انداخت و در درگيري قواي نظامي با مردم، جمعيت زيادي به خاك و خون كشيده شدند. 

شاه كه از چنين قيامي به وحشت افتاده بود، تلفني احمد قوام را بركنار كرد و با پيروزي نهضت، دوباره دولت ملي دكتر مصدق روي كار آمد. 

اولين شماره كتاب ماه تاريخي _ فرهنگي «يادآور»، با موضوع امام‌خميني(ره) خرداد ماه 1387 و دومين شماره آن، با محوريت قيام 30 تير، به تازگی با بهاي 15هزار ريال و به همت موسسه مطالعات تاريخ معاصر ايران منتشر شده است.

کد مطلب : 25751