زبان پارسي ميانه از روي آثار مكتوب دوران ميانه به دست آمده و يكي از گويش‌هاي پارسي باستاني است كه ريشه در لهجه‌ها و زبان‌هاي ايراني دارد و بايد در منابع مكتوب حفظ شود تا به فراموشي سپرده نشود.\

دکتر کتايون نميرانيان، استاديار بخش زبان‌هاي خارجي و زبانشناسي دانشگاه شيراز با اعلام اين مطلب به خبرگزاري كتاب ايران(ايبنا)، گفت: زبان پارسي ميانه يكي از گويش‌هاي پارسي باستان است كه كتيبه‌هاي ميخي نيز به آن نوشته نزديك است و زبان‌شناسان بايد اين زبان‌ها و لهجه‌هاي كهن را در كتاب‌ها و منابع حفظ كنند تا براي آيندگان محفوظ بماند.

وي افزود: لهجه‌هاي تاتي، لري، بختياري و اكثر گويش‌هاي محلي فارسي و لهجه كومزاري، جزو زبان‌ها و لهجه‌هاي ايراني جنوب غربي شمرده مي‌شوند و گويش‌هاي لري نيز در ناحيه گسترده‌اي كه استان‌هاي فارس، خوزستان و همچنين غرب اصفهان را دربرمي‌گيرد، رواج دارد و ايلات كوچ‌نشين لر بدان‌ها سخن مي‌گويند.

اين زبان‌شناس خاطرنشان كرد: اين گويش‌ها به چند گونه مختلف تقسيم مي‌شوند كه ظاهرا تا حدودي متناسب با تقسيم‌بندي ايلاتي هستند كه بايد اين زبان‌ها و لهجه‌ها در طبقه‌بندي زباني بخش شود تا آسيبي به آن وارد نشود.

وي درباره ريشه‌شناسي تعدادي از واژگان لري بويراحمدي و مقايسه آن با گويش بهدينان يزد و كرمان گفت: گويش لري بويراحمدي و گويش زرتشتيان يزد و كرمان در ميان زبان‌ها و گويش‌هاي ايراني، جايگاه كهني و ريشه در زبان‌هاي پارسي ميانه دارد. 

اين گويش‌شناس يادآور شد: ريشه‌شناسي تعدادي از واژگان لري بويراحمدي و مقايسه آن با گويش بهدينان يزد و كرمان، يكي از مواردي است كه روبه فراموشي مي‌رود و زبان شناسان بايد بتوانند اين لهجه‌ها و زبان‌هاي كهن را حفظ كنند.

وي به زبان دري زرتشتي در يزد و كرمان اشاره كرد و گفت: زبان دري زرتشتي داراي دو لهجه اصلي و کاملا متفاوت است، يکي لهجه دري زرتشتي يزدي و ديگري لهجه کرماني که اينک رو به سوي فراموشي کامل مي‌رود.

اين استاد دانشگاه به کتاب «واژه‌نامه گويش بهدينان شهر يزد» نوشته دكتر كتايون مزداپور اشاره كرد و گفت: زبان دري زرتشتي داراي لهجه‌هاي متعدد است. اين لهجه‌ها گاهي در نزد گويندگاني ديده مي‌شود كه در مكان‌هايي جغرافيايي با فاصله اندك مي‌زيسته‌اند و اختلاف لهجه آنها بارز بوده است.

وي افزود: هر يك از اين لهجه‌ها با انتساب به نام آبادي و محل سكونت گويندگان آن خوانده مي‌شود، مانند خرمشاهي و تفتي و برخي از اين لهجه‌ها داراي ويژگي‌هاي منحصر به فرد و يكتا هستند، نظير خرمشاهي، كوچه بيوكي و مريم‌آبادي و لهجه تقريباً از ياد رفته محمدآبادي نيز از اين دسته هستند.

نميرانيان يادآور شد: برخي ديگر در گروهي جاي مي‌گيرند كه خود مركب از چند لهجه نزديك‌تر است و به آبادي‌هاي همسايه تعلق دارد، مثل لهجه‌هاي تفت و توابع آن كه اين آبادي‌ها از اردكان تا نواحي پيرامون شهر يزد پراكنده‌اند.

وي افزود: قاعده «مرز همگويي» درباره پراكندگي‌ و همسايگي در اين آبادي‌ها صدق مي‌كند و مي‌توان رد همساني‌ها، دگرگوني‌هاي واحدهاي زباني، مشخصه‌ها و قواعد گوناگون آنها را بر روي نقشه جغرافيا پي گرفت.

اين زبان‌شناس درباره گويش لري با اشاره به ديدگاه پرويز ناتل خانلري گفت: در كوهستان بختياري و قسمتي از مغرب استان فارس قبيله‌هاي بختياري، ممسني و بويراحمدي به گويش‌هايي سخن مي‌گويند كه با كردي خويشاوندي دارد.

وي در ادامه گفت: اين خويشاوندي در هيچ يك از شعبه‌هاي آن درست و يكسان نيست و ميان خود آنها نيز ويژگي‌ها و دگرگوني‌هايي وجود دارد كه هنوز با دقت حدود و فواصل آنها مشخص نشده است. گويش لري «بويراحمدي» در گروه گويش‌هاي جنوب غربي به شمار مي‌آيد كه زبان فارسي كنوني نيز جزو آن است.

اين استاد دانشگاه به واژگان مشترك بين گويش‌هاي لري بويراحمدي و بهدينان يزد و كرمان اشاره كرد و گفت: واژگان مشترکي بين اين گويش‌ها وجود دارد كه ريشه‌شناسي آنها بر متون باستاني ايران تکيه دارد و شباهت‌ها و هماهنگي‌هاي بسياري در اين واژگان مشاهده مي‌شود كه نبايد به فراموشي سپرده شود.

کد مطلب : 23618