يكي از رشته‌هاي پايه‌اي در شناخت عمق و اصالت هر كشور هنر موسيقي است. اين هنر كه از بدو خلقت انسان يار و همدم او بوده در تمام لحظات زندگي و در تمام زير و بم‌هاي گذر از دوران‌هاي مختلف تاريخي به مثابه نگهباني مطمئن ايفاي نقش كرده است.

به گزارش خبر گزاري كتاب ايران (ايبنا)، كنكاش در خاستگاه، رشد و تكوين و ايجاد شاخ و برگ ها در حوزه هنر موسيقي يكي از دغدغه‌هاي هميشگي پژوهشگران در اين حوزه محسوب مي شود و تلاش چهره هائي دلسوز در حفظ و حراست از گنجينه هاي اين هنر خوشبختانه در اين سالها سرعت بيشتري به خود گرفته و آثاري قابل تامل پديد آمده‌اند كه در نوع خود بي نظيرند. 

آنگونه كه پيداست حوزه پژوهش در امر موسيقي مناطق مختلف ايران در اين سال ها گوي سبقت را از انواع ديگر موسيقي ربوده و پژوهشگراني از اقصي نقاط ايران آستين همت را در احيا و شناساندن هر چه بيشتر موسيقي منطقه خود بالا زده اند. 

يكي از آثاري كه به تازگي روانه بازار كتاب شده پژوهشي قابل اعتنا تحت عنوان «موسيقي شوشتر» است. 

اين كتاب كه مي توان از آن به عنوان جامع ترين پژوهش در مورد اين بخش از سرزمينمان تاكنون ياد كرد، در حد توان كوشيده است كه به همه جنبه هاي موسيقي شهرستان شوشتر بپردازد كه البته تا حدودي هم موفق بوده است. 

شهرستان شوشتر يكي از مناطق موسيقي خيز است ،شوشتر يكي از شهرهاي استان خوزستان است كه از طرف مشرق به مسجد سليمان و از طرف مغرب به دزفول و شوش و از طرف جنوب به اهواز و از طرف شمال به كوه هاي بختياري محدود است. 

محدود بودن اين شهر به شهرها و استان هائي كه به آن ها اشاره شد ظاهرا بيش از هر مورد ديگر در حوزه موسيقي تاثير گذاشته و باعث شده است كه  اين شهرستان به لحاظ تنوع از همه مناطق اطراف بهره بگيرد و در خدمت رشد موسيقي خود مورد استفاده قرار دهد. 

نام شهر شوشتر و فعاليت هاي موسيقائي اش ظاهرا ريشه در زمان هاي دور دارد و بر همين اساس حضور آواز شوشتري در دستگاه همايون را مي توان يكي از دلايل اين حضور دانست. 

مهشيد نقاش پور در كتاب «موسيقي شوشتر» تمام تلاشش را به كار گرفته تا يك بار ديگر موسيقي تاثير گذار شوشتر و ريشه هاي دروني آن را واكاوي كند، او طي تلاشي هفت ساله اكنون موفق شده است كه كاري در خور توجه ارائه دهد. 

نكته قابل توجه در مورد كتاب «موسيقي شوشتر» اين است كه پژوهشگر به آثار مكتوب در اين باره اكتفا نكرده و با شيوه پژوهش ميداني دست به كشف سايه روشن هاي موسيقي زادگاهش زده است. 

يكي از فصل هاي قابل توجه در اين كتاب كه تاكنون كمتر پژوهشگري به آن پرداخته فصلي به نام «نقش زنان در حفظ و نگهداري تاريخي موسيقي شوشتر» است كه اي كاش نقاش پور تمركز بيشتري به اين موضوع مي كرد و حتي مي توانست به عنوان پژو هشي جداگانه آن را مورد استفاده قرار دهد.
 
اين پژوهشگر در اين فصل به صورت گذرا نقش زنان شوشتري را در طول تاريخ و تحولات اجتماعي گوناگون مورد توجه قرار داده و نوشته است : «اصولا در شوشتر، موسيقي با تمام حوزه هاي گوناگون زندگي، يعني شادي، مراسم آئيني،كار و درمان پيوندي غريب و حضوري هميشگي داشته و دارد.  

زنان شوشتري چه در ايفاي نقش خود در بافت خانواده و چه در حضور اجتماعي خود در جامعه شوشتر مانند آئين هاي عروسي و مولودي خواني و شادي و همچنين در نقش حرفه اي و اجتماعي خود در كار به خصوص حرفه بافندگي و پارچه بافي همواره با خواندن ترانه ها و لالائي ها و نغمه ها با اصواتي خوش، نقشي در خور در حفظ موسيقي اين خطه داشته و سرود خوان هجران، شادي، سوگ و عواطف گوناگون عميق بومي منطقه بوده اند...» 

در همين نوشته كوتاه است كه خواننده در مي يابد كار برد موسيقي در شهر كهن شوشتر در همه اجزاي زندگي مردم رخنه دارد و بر همين اساس انتظارش از يك پژوهشگر زن در پرداختن به موسيقي زنان بالا مي رود كه متاسفانه اين انتظار بر آورده نمي شود. 

مهشيد نقاش پور ظاهرا در ارائه كتاب «موسيقي شوشتر» كمي دچار شتاب زدگي شده  و اين شتاب زدگي با كم سليقگي و كم دقتي ناشر در امر انتخاب نوع حروف و شيوه صفحه بندي نامناسب و غيرحرفه‌اي در هم آميخته و تا حد زيادي به زحماتش لطمه وارد كرده است. 

كتاب «موسيقي شوشتر» به لحاظ تنوع در ارائه نكات ريز موسيقي مخصوص اين شهر كاري مثال زدني است. اما فشردگي مطالب و گذر سريع از مباحث مطرح شده اين سوال را در ذهن مخاطب ايجاد مي كند كه چرا هر كدام از فصل ها با اين كه مي توانند به عنوان كتابي مستقل عرضه شوند در كمال ايجاز ارائه شده اند و پژوهشگر به شكلي جسته و گريخته با آن برخورد كرده است. 

گرچه نمي توان نكات ارزنده كتاب «موسيقي شوشتر» و غلبه آن ها بر ضعف ها را ناديده گرفت، اما به نظر مي رسد كه زحمات شبانه روزي چندين سال از عمر يك پژوهشگر بايد خيلي بهتر از اين ثبت مي شد. 

همانگونه كه گفته شد موسيقي اين بخش از كشورمان در حوزه موسيقي سنتي و ملي جايگاه ويژه اي دارد و انتظار مي‌رفت كه نقاش پور نيم نگاهي هم به اين مقوله داشته باشد كه متاسفانه چنين نشده است. 

البته تلاس طاقت فرساي اين پژوهشگر در جمع آوري بخش هائي از موسيقي شوشتر كه در قالب شش سي دي ارائه شده بسيار تحسين بر انگيز است و گمان مي رود كه او قبل از آن كه بخواهد كتابي جامع ارائه دهد عمده توان خود را به ثبت و ظبط آواها و نواها صرف كرده است.  

يكي از نكات بارز كتاب «موسيقي شوشتر» كه ظاهرا پژوهشگر دلبستگي بيشتري نسبت به آن دارد، بخش‌هائي است كه نمونه هائي از لالائي ها و شعرهاي محلي ارائه داده است؛ اين حركت پژوهشگر كه مي توان از آن به عنوان گل سر سبد كتاب ياد كرد، انس و الفتي با خواننده ايجاد مي‌كند كه مثال زدني است.  

يكي ديگر از بر جستگي هاي كتاب «موسيقي شوشتر» ايجاد بخش هاي آوانويسي آهنگ‌هاي بومي است كه به طور قطع وقت و انرژي زيادي طلب كرده است و اي كاش نقاش پور اين حركت زيبا را در جاهاي ديگر و به شكل مستقل ادامه دهد. 

«موسيقي شوشتر» كتابي است كه گرچه دير به چاپ رسيده، اما ارزش و اعتبارش بدون شك در ميان دوستداران هنر موسيقي نمره اي قابل توجه كسب خواهد كرد و سر مشقي براي ديگر پژوهشگران خواهد بود.
 
كتاب «موسيقي شوشتر » در سال 1386 توسط انتشارات سوره مهر به چاپ رسيده است.

کد مطلب : 15751