بيژن و منيژه يكي از داستان‌هاي جذاب و كهن زبان فارسي است كه اصل و منشأ آن به حماسه پارتيان مي‌رسد و تأثيرات بسياري در ادبيات فارسي بر جاي گذاشته است.\

به گزارش خبرگزاري كتاب ايران(ايبنا)، ابوالفضل خطيبي شاهنامه‌پژوه و معاون گروه فرهنگ‌نويسي فرهنگستان زبان و ادب فارسي با بيان اين مطلب گفت: داستان بيژن و منيژه تنها در شاهنامه فردوسي آمده و شخصيت اصلي را در داستان ايفا مي‌كنند، افرادي نظير افراسياب، رستم و كيخسرو نيز از شخصيت‌هاي ديگر اين داستان به‌شمار مي‌آيند.

وي كه عصر روز گذشته در هفتمين مجموعه از درس گفتارهاي فردوسي در شهركتاب مركزي سخن مي‌گفت، با اشاره به جنگ‌هاي شاهنامه افزود: در شاهنامه چند جنگ اتفاق مي‌افتد كه بيژن نقش اساسي در آن داشته است. ابتدا جنگي كه بين بيژن و فرود (پسر سياوش) صورت مي‌گيرد و جنگ ديگر اينكه بيژنِ دلاور داوطلب مي‌شود تا درفش كاوياني را كه نزد تورانيان به اسارت برده شده برهاند.

مولف «تقديرباوري در شاهنامه و ويس و رامين» خاطرنشان كرد: شاهنامه فردوسي به سه بخش تقسيم مي‌شود. در بخش اساطيري جمشيد، كيومرث، هوشنگ، فريدون و كيخسرو را داريم و در بخش پهلواني نيز سكايي‌ها، خاندان رستم و گودرز مطرح مي‌‌شوند كه بيشتر خاستگاه تاريخي دارند.

وي افزود: داستان بيژن و منيژه، حماسه عاشقانه است كه در حماسه ملي نمود مي‌يابد، از اين رو منشأ داستان بيژن و منيژه در زمان كيخسرو ريشه داشته و در بخش اساطيري و كيانيان قرار مي‌گيرد. 

وي يادآور شد: ديرينگي داستان بيژن و منيژه مانند ويس و رامين به زمان اشكانيان مي‌رسد، روايات اشكاني وارد حماسه ملي مي‌شوند و مي‌بينيم كه بدنه اصلي شاهنامه از خداي‌نامه‌ها و اوستا نشأت گرفته است. در طول تاريخ روايات مختلفي به اوستا افزوده مي‌شود و مهم‌ترين آن روايات حماسه پارتيان است. بخش ديگر آن حماسه‌ها  مربوط به رستم و خاندان اوست كه در سيستان مستقر مي‌شوند و روايات حماسي سكاها با روايات ايراني درمي‌آميزد.

پژوهشگر مدخل «بيژن و منيژه در دانشنامه ايران» گفت: شاهنامه  آميزه‌اي از روايات مختلف اساطيري و تاريخي است. بيژن و منيژه به خاندان گودرز مربوط مي‌شود كه در مرو سكونت داشته و شخصيت‌هاي تاريخي را به تصوير مي‌كشند. بعدها افسانه‌هايي از آن‌ها در اقوام مختلف مطرح مي‌شود.

وي افزود: در شاهنامه و در بخش تاريخي آن از اشكانيان بسيار كوتاه نام برده شده و در بخش ديگري از شاهنامه مي‌بينيم كه ساسانيان سعي مي‌كردند آثار پارتيان را از بين ببرند؛ ولي به همت فردوسي اين داستان‌ها در قالب روايات پهلواني به دست ما رسيده است.

معاون سردبير نامه ايران باستان در بخش مطالعات بين‌المللي ايران يادآور شد: داستان بيژن و منيژه پيشينه تاريخي كهني دارند كه در شاهنامه فردوسي باقي‌مانده است. كهن‌ترين كتابي كه از آن نام برده شده، «اعمال توماس» است كه در قرن سوم هجري به رشته تحرير درآمده و نام بيژن و منيژه به زبان سرياني در آن ذكر شده است.

وي افزود: داستان بيژن و منيژه در بين ارمنيان نيز مطرح شده و در كتاب «موسا خرني» نيز نشاني از اين داستان كهن داريم، از اين رو نام‌هاي گودرز، بيژن و منيژه در بين ارمنيان رواج داشته و در گرجستان و ارمنستان ردپاي اين داستان كهن شاهنامه را مي‌بينيم.

مولف «برگزيده مقالات درباره شاهنامه» خاطرنشان كرد: داستان بيژن و منيژه در شاهنامه فردوسي با يك خطبه آغاز مي‌شود و يكي از زيباترين خطبه‌ها به‌شمار مي‌آيد؛ زيرا احساسات شاعر در اين داستان جلوه‌گر شده است. شاعر بر مبناي روحيه خود طبيعت را رنگ مي‌زند، شاعر دلتنگ، شب طولاني و ماه نيز دلتنگ است.

وي افزود: در شاهنامه خطبه‌هاي داستان‌ها با متن آن پيوندي تنگاتنگ دارند و در داستان رستم و سهراب و رستم و اسفنديار نيز چنين است زيرا ذهن خواننده را براي ورود به داستان آماده مي‌كند و ارتباط اين مقدمه با متن مشخص است.

معاون گروه فرهنگ‌نويسي فرهنگستان زبان و ادب فارسي در پايان سخنانش يادآور شد: بيژن و منيژه داستان مستقلي بوده و بسياري از داستان‌هاي رستم در شاهنامه نيز به همين صورت مستقل بيان شده و با داستان‌هاي قبلي و بعدي خود پيوند دارند. داستان‌هاي قبلي و بعدي داستان بيژن و منيژه، اكوان ديو و رزم يازده رخ است كه پيوندي استوار با بيژن و منيژه دارد.

هفتمین مجموعه از درس‌گفتارهای درباره فردوسی به «ساختار و درون‌مايه داستان بيژن و منيژه» اختصاص داشت كه عصر چهارشنبه 12 تيرماه در شهركتاب مركزي برگزار شد.

کد مطلب : 22285