«كورت ونه گات جونيور»نويسنده مشهورآمريكايي از آن جمله نويسندگاني است كه به گفته خودش هرگزاظهار نظرهاي منتقدان در باره آثارش را نخوانده وانديشيدن در مورد خوب و بد كارهايش رابه روان مخاطبانش سپرده است._

خبرگزاري كتاب ايران (ايبنا): و نه گات با كتاب«مرد بي وطن» گرچه بسياري از طرفداران پروپا قرص خود را عصباني كردومنتقدان زيادي از اين كتاب به عنوان واگويه هاي يك نويسنده تاريخ مصرف گذشته ياد كردند اما بايد گفت اين اثربه دلايل گوناگون شناختنامه خود ونه گات است. 

نكته اي كه طرفداران آثار ونه گات همواره بعد از خواندن«مرد بي وطن» عنوان مي كنند اين است كه نويسنده اي با آن ابعاد شهرت چگونه توانسته حاصل تاملات خام خود را كه پيشتر در روزنامه اي نه چندان مطرح چاپ شده را به يكباره عرضه كند و موجب رنجش طرفداران خود شود؟


نكته اي كه بايد در مواجهه با كتاب«مرد بي وطن»مورد توجه قرار دهيم اين است كه اين اثر را هرگز نبايد با كارهاي بزرگي از اين نويسنده مانند«سلاخ خانه شماره5»و«گهواره گربه»قياس كنيم،زيرا اين كاربه اعتراف خود نويسنده اثري داستاني نيست وصرفا در زمره كتاب هاي يادداشت نويسي شخصي جاي دارد.


آنچه «مرد بي وطن»را به كتابي خواندني تبديل كرده به كارگيري طنز است،طنزي كه با طرح مسائل گوناگون اجتماعي گره خورده است.


شايد مطرح كردن مسائلي كه همه ما بارها از زبان كارشناسان حوزه هايي مانند طبيعت،سياست و...از رسانه ها مي شنويم آن گونه كه بايد و شايد مارا به عمق جرياني چون تخريب طبيعت يا ندانم كاري هاي آدمي چون رئيس جمهور كشور آمريكا نكشاند، اما زماني كه نويسنده اي با شهرت جهاني ديدگاه هاي شخصي خود را حول اين محورها عنوان مي كند به خودي خود ذهنمان را بيشتربه سوي اين گونه مسائل معطوف مي كند.


كورت ونه گات در صفحه 119اين كتاب مي گويد:«تنها كاري كه دلم مي خواست بكنم اين بود كه با خنده مردم را تسكين بدهم و فكاهه مي تواند يك تسكين باشد،عين قرص آسپرين.اگر بدانم كه تا صد سال آينده باز هم لب هاي مردم به خنده وا مي شود قطعا خشنود خواهم شد.....»


اين جمله نشان مي دهد كه ونه گات راز شهرت خود را مديون همين ساده نگري به جهان اطراف است،شهرتي كه او حاضر نيست با دور شدن از اصل وجودي خود حفظش كند.

كورت ونه گات در «مرد بي وطن»نگران آينده زمين است،آينده اي كه او معتقد است با عطش قدرت طلبي افرادي چون سردمداران امروز كاخ سفيد تيره ترخواهد شد.


ونه گات با نام بردن از سياستمداراني چون«جرج بوش»،«كالين پاول»و....به عنوان تخريب گران بخشي از كره زمين به صراحت مي گويد:«با وجود اين افراد در شمايل آدم اگر مسيح موعظه سر كوه را كه پيام مروت و رحمت است ايراد نكرده بود،من اصلا خوش نداشتم آدميزاد باشم،تر جيح مي دادم مار زنگي باشم....»(صفحه 80).


اين انتقاد صريح و بي پروا كه به طنز هاي عاميانه شبيه است نشان دهنده اين موضوع مهم است كه نويسنده بين خود ومخاطبانش ديواري ازناباوري براي كسب شهرت بيشتر نمي كشد، بلكه اصرار دارد كه زاويه ديد خود را با ديدگاه مردم عادي هماهنگ سازد.


البته زبان روايتي اين نويسنده در شاهكارهايي مانند«سلاخ خانه شماره5»كه به گونه اي حديث نفس خود او در زمان اسارت در چنگال زندان هاي مخوف كشور آلمان است و«شب مادر»با آن فضاي رعب انگيز هم زباني صاف و ساده و همخوان با روحيه خوانندگان مختلف است و او از اين منظردر اين كتاب از آن فاصله نگرفته است.


مشكل كورت ونه گات در اين كتاب مشكل ازلي و ابدي نويسندگان بزرگ در دوران سالخوردگي است،ونه گات در اين اثر ظاهرا تلاش كرده كه پيش از مرگ آن چه را كه طي ساليان دراز در وجودش انباشته شده را به يكباره بيرون بريزد كه حاصل آن دور شدن مشتاقان سينه چاك آثار او از دنيا و دلبستگي هاي پيشين است.


اي كاش اين نويسنده عمده تمركز خود را برمضحكه كردن سران سياسي آمريكا معطوف مي كرد،نكته اي كه تا مدت زيادي نقل محافل سياسي و مطبوعاتي جهان بود و به گونه اي مهم ترين بخش اين كتاب به حساب مي آيد.


خواننده آثار اين نويسنده  كه قبلا نوشته هاي او را خوانده است به خود حق مي دهد كه با خواندن جملاتي چون:«همين الان به شما ثابت كردم كه شكسپيرهم مانند سرخپوستان آرياهو قصه گوي ضعيفي بوده است»(صفحه 45) يا« در زندگي واقعي موقعيت هايي چنان ياس آور هست كه نمي توان هيچ تسكيني براي آن ها تصور كرد»(صفحه20) از در اوج بودن نويسنده مورد علاقه اش نا اميد شود،حتي اگر اين جملات باري از طنز داشته باشند كه ندارند.


به هر حال اين كتاب از آن جهت كتابي قابل تامل است كه كورت ونه گات خطر انسان براي زمين را به زباني همه فهم عنوان كرده است،خصوصا آن جا كه مي گويد:«فكر مي كنم سيستم ايمني كره زمين مي خواهد با كمك ايدز و انواع جديد آنفولانزا و سل و اين جور چيزها از شر ما خلاص شود»(صفحه112)


به هر حال كتاب«مرد بي وطن»را مي توان به عنوان مرثيه اي براي زمين نام گذاري كرد،كتابي كه در آن نويسنده اي بزرگ به دليل همدوره بودن با سيستمي مخوف از آدم بودن خود در درجه اول وآمريكايي بودن خود در درجه دوم شرمسار است وبراي اين موضوعات از بشريت عذر خواهي مي كند.
كتاب«مرد بي وطن» سال 1386در شمارگان3000نسخه توسط انتشارات مرواريد عرضه شده است.

کد مطلب : 21763