برخی‌،در چند سال اخیر به دنبال "جنگ و صلح" و "تولستوي"های ایران می‌گردند و می‌گویند کاری در خور و با ارزش چاپ نشده است. اما این عده یا رمان نمی‌خوانند یا چیزی می‌خواهند که خودشان هم نمی‌دانند چیست! در این چند سال شاهد رشد کمی و کیفی آثار داستانی دفاع مقدس هستیم. این آثار نشان می‌دهند که چراغ عمر داستان دفاع مقدس روشن است. ترجمه و چاپ چند رمان جنگی ما در آن سوی آب‌ها، دلیل روشنی بر موفقیت حوزه ادبیات دفاع مقدس است./

به گزارش خبرنگار کتاب ايران (ایبنا)، ساسان ناطق، داستان و خاطره‌نويس، با اشاره به بهترين زمان شكل گيري داستان‌هاي دفاع مقدس گفت: هر وقت مردم در هواي بی‌جنگ نفس بکشند و با آن همراه شوند، می‌توان به توليد پرشمار و ارزشمند آثار جنگی امیدوار شد. 

وي افزود: نوشته‌های این عصر باید در نمایاندن خشونت‌ها، انسانیت‌ها، رشادت‌ها و ویرانی‌ها راستگو باشند. در این صورت است که آثار بزرگ و قابل اعتنا خلق خواهند شد. 

ساسان ناطق اظهار داشت: فکر می‌کنم داستان جنگ دو وجه داشته باشد. یکی داستان‌هایی که در طول جنگ و دیگری داستان‌هایی که بعد از جنگ نوشته شدند. در دهه اول جنگ  داستان‌نويسان دست به قلم بردند و با تکیه بر واقعیت‌گرایی صرف و با استفاده از زاویه‌های دانای کل و اول شخص نوشتند که آثارشان عمدتا احساسی و شعاری از آب درآمد. چرا که شاید هنوز چیز زیادی از جنگ نمی‌دانستند. انسان زمانی که روی قله کوه است از عظمت و درک آنچه زیر پایش قرار دارد، عاجز است. اما وقتی فاصله می‌گیرد و از دور مي بيند،بزرگی آن را درک می‌کند. 

اين خاطره‌نويس دفاع‌مقدس اظهار داشت: هرچند نوشتن در زمان اتفاق و رویداد کاری بس بزرگ است، اما کارهای این نویسندگان به استثنای یکی دو اثر، ارزش لازم را برای ماندگاری با خود نداشتند. اضافه بر این، اتفاقی در فرم، قالب و تکنیک‌های داستانی رخ نداد. البته این را هم نباید نادیده گرفت که شرایط خاص می‌تواند باعث به وجود آمدن داستان‌های خاص شعاری و تبلیغی هم بشود. 

وي با اشاره به تاثير سفارشي‌نويسي در ادبيات داستاني دفاع مقدس گفت: از دهه هفتاد به بعد داستان‌های سفارشی وارد ماجرا شدند. هرچند نسبت به دهه اول دیگر کمتر به شعار و قهرمان‌پروری پرداخته می‌شد، اما سفارشي‌نویسی خود باعث به وجود آمدن داستا‌ن‌های ضعیف شد. 

اين داستان‌نويس دفاع مقدس افزود: ما در حال حاضر جنگ و مرحله تبلیغ را پشت سر گذاشته‌ایم و باید به فکر تبیین و تعقل باشیم. باید جنگ را آن گونه که بود به مردم و نسل‌های جوان و بعدی بشناسانیم نه آن گونه که خودمان دوست داریم. 

وي از کتاب‌هاي‌ "سفر به گرای 270 درجه" احمد دهقان و "آواز نیمه‌شب" داوود غفارزادگان که در سال‌هاي 1375 و 1376 با شمارگان 5000 نسخه توسط نشر صریر منتشر شدند، به عنوان نمونه‌های موفق ياد كرد و گفت: در چند سال اخیر وضعیت بهتر شده و تجربیات و اطلاعات نویسندگان از نویسندگی و چرایی و چگونگی جنگ افزایش یافته و کارها شسته، رفته‌تر و با استقبال خوانندگان روبه‌رو شده‌اند. 

ساسان ناطق با اشاره به رشد كمي و كيفي آثار داستاني دفاع مقدس اظهار داشت: برخی‌ در چند سال اخیر به دنبال "جنگ و صلح" و "تولستوي"های ایران می‌گردند و می‌گویند کاری در خور ارزش چاپ نشده است. اما این عده یا رمان نمی‌خوانند یا چیزی می‌خواهند که خودشان هم نمی‌دانند چیست! به هر حال در این چند سال شاهد رشد کمی و کیفی آثار داستانی دفاع مقدس هستیم. این آثار نشان می‌دهند که چراغ عمر داستان دفاع مقدس روشن است. ترجمه و چاپ چند رمان جنگی ما در آن سوی آب‌ها، دلیل روشنی بر موفقیت حوزه ادبیات دفاع مقدس است. 

وي افزود: رمان به نوعی آدم‌ها را به هم نزدیک می‌کند و ما با این آثار داریم وارد دنیای دیگران می‌شویم. دیگرانی که تا دیروز روبه‌رویمان بودند و شاید ما را طور دیگري می‌شناختند. ولی آن چه انتظارها را زیاد می‌کند – و شاید هم صحیح باشد- این است که در نگاه به 8 سال دفاع مقدس و آنچه رخ داد، با خود می‌گوییم آیا این است همه آن چیزی که داریم؟ خیلی‌ها معترفند که در داستان کوتاه بسیار موفق‌تر از رمان عمل کرده‌ایم و واقعا هم همین طور بوده است. اما بر این باورم اگر موفقیتی نیز در آینده نصیب ادبیات داستانی ایران شود، مطمئنا در حوزه ادبیات دفاع مقدس خواهد بود.

اين داستان‌نويس درباره ارزيابي ماهیت جنگ در آثار دفاع مقدس گفت: وقوع هر حادثه مهمی، روزنه و مقوله تازه‌ای را به دنیا هدیه می‌کند و جنگ همواره با بشر بوده و خلق بسیاری از آثار ادبی و هنری مدیون این اتفاق زشت است. کشورها در بروز جنگ یا متخاصم هستند یا مدافع. مطمئنا ماهیت و چرایی جنگ از نگاه و بینش مردم و نویسندگاني که کشورشان متجاوز است با نویسنده کشوری که مورد تهاجم واقع شده ،فرق خواهد داشت. 

ساسان ناطق افزود: جنگ ما یک دفاع و در نوع خود مردمی‌ترین جنگ دنیا بود. 70 درصد مردم در این دفاع شرکت کردند. پس با تمام جنگ‌های مشابه دیگر تفاوت داشت. نویسنده در این جا نمی‌تواند مثل نویسندگان آمریکا، آلمان و ژاپن از تجاوز و تصرف بنویسد چرا که کشورش آغازگر جنگ نبوده است. او از روح حضور، حماسه، ایستادگی، شجاعت، شهادت و گاه قهرمان پروری و اسطوره‌سازی می‌نویسد. این چیزی است که محتوای نود درصد داستان‌های نویسندگان کشورمان را تشکیل داد. نویسندگان ما با سطح آگاهی‌های تا حدودی یکسان، به خلق حماسه‌ای می‌پرداختند که شاید در نوع نگاه و زاویه دید تفاوت داشت، ولی هر چه بود از چیزی نوشتند که بر این ملت تحمیل شده بود. 

وي اظهار داشت: برای حفظ همه آن چه که به دست آورده‌ایم، باید بیشتر از گذشته تلاش کنیم. جامعه‌شناسان معتقدند هر چیزی در گذر زمان دستخوش تغییر می‌شود. اگر در این مورد دقت نكنيم ممکن است خسارات جبران‌ناپذیری وارد شود. گاه نویسندگانی بدون اطلاع  یا از روی آگاهی چیزی می‌نویسند که واقعیت ندارد. این آثار مکتوب بعدها به عنوان سند استفاده خواهند شد و اگر دقت نشود نسل آینده را دچار گمراهی خواهند کرد. 

ساسان ناطق تصریح کرد: نویسندگی کاری است که سیاستگذاری، نظارت و حمایت می‌خواهد. هر کشوری سیاستگذاری‌های خاص خود را دارد. نویسنده باید بداند از چه چیزی بنویسد و از چه چیزی ننویسد و آن را چگونه بنویسد که دیگران را گمراه نکند. نویسنده پیامبری است که می تواند با نشان دادن ناراستی ها و سیاهی‌ها نقش مشاور و روشن‌کننده را برای دولت داشته باشد. دولت یا به عبارت صحیح‌تر مراکز فرهنگی و هنری و مسوولان باید بر کار نویسندگان نظارت کنند. هر چند این کار دارد در تمام مراحل چاپ کتاب اعمال می‌شود ولی نباید به گونه‌ای باشدکه آثارش از گردونه چاپ خارج شوند. 

وی گفت: نویسندگی در همه جای دنیا یک شغل است. اما در ایران وضعیت فرق می‌کند و شاید هیچ نویسنده‌ای پیدا نشود که تنها از راه نویسندگی زندگی کند. در این جا لزوم حمایت دولت و مسوولان به چشم می‌آید. اما باید دقت شود تا فقط از طیف خاصی حمایت صورت نگیرد یا به گونه‌ای عمل نشود که فرد فقط به این فکر کند که طوری بنویسد تا در همه حال شامل حمایت قشر خاصی شود.

این داستان نویس اظهار داشت: ادبیات داستانی ایران نیازمند یک مدیریت صحیح است تا وضعیت نویسندگان، ناشران، تیراژ، چاپ و هر آن چه در این مقوله می‌گنجد را سروسامان دهد. 

ساسان ناطق درباره قالب هاي ادبي خاطر نشان کرد: ادبیات داستانی از زمان شکل‌گیری، قالب‌های جدید را پذیرفته و خاطره‌نویسی از این دست است. ما یاد می‌گیریم بنویسیم، یاد می‌گیریم برای بهتر نوشتن مطالعه و تمرین کنیم و یاد می‌گیریم برای خوب نوشتن از تکنیک یا سبک خاصی پیروی کنیم. همه این کارها برای این است که خواننده را متقاعد کنیم کتاب بخواند و از خواندن آن لذت ببرد. هنر نویسنده آن است که از خودش چیزی به فرم و سبک و سیاق حاکم بر ادبیات جامعه اضافه کند که برای خواننده مفید باشد و او را از خواندن کتاب دلسرد و مایوس نکند. باید ذائقه خواننده را در نظر گرفت.

وي افزود: داستان و خاطره مولفه‌های خاص خود را دارند. خاطره در مسیر حرکت، استقبال و عمومیت برای خواننده، بین دو حد تاریخ و داستان واقع شده است. گاه اثر را بدون استفاده از عناصر داستانی، تنها با تکیه بر مستندات، سوژه و نثر می‌نویسیم که این می‌شود همان خاطره و عمدتا منظور همگان است. 

این خاطره نویس ادامه داد: عمده خاطرات چاپ شده در گذشته  به رجال سیاسی مربوط می‌شد. اما با شلیک نخستین گلوله‌های جنگ، خاطرات جنگ متولد و به زعم برخی با استقبال مواجه شد. از سوی دیگر ما همین خاطره را با استفاده از عناصر داستانی و البته بدون وارد کردن عنصر تخیل می‌نویسیم. در این شیوه نوشته ما هم خاطره است و هم داستان. نویسنده باید با دقت، اصل خاطره را در پیچ و خم داستانی گم نکند که در آن صورت چیزی دیگری از آب در می‌آید. با توجه به رویکرد عده‌ای از نویسندگان به این قالب، لازم است مولفه‌های خاص این روش تعریف شوند. البته به تازگی در این مورد کتاب‌هایی از سوی بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع مقدس منتشر شده که می‌تواند مفید باشد. اما با این حال هنوز هستند کسانی که از آثار این حوزه فقط خاطره بودن را می خواهند و در مواجه با آثاری که به شیوه خاطره-داستان نوشته شده، ایستادگی می‌کنند. این را هم نباید نادیده گرفت که هنوز وحدت رویه‌ای در داوری کتاب‌های خاطره یا خاطره ـ داستان وجود ندارد. 

ساسان ناطق درباره برگزاری جشنواره‌های کتاب دفاع مقدس گفت: باید دید منظور و هدف برگزارکنندگان جشنواره‌ها چیست؟ اگر می‌خواهند با برگزاری جشنواره‌ها به ادبیات داستانی کمک کنند، باید بگوییم هنوز سطح کتاب‌خوانی در جامعه ما پایین است و ناشران و نویسندگان و اصحاب قلم ومطبوعات با مشکلات عدیده‌ای دست و پنجه نرم می‌کنند. باید دید منظور از برگزاری این جشنواره‌ها یافتن ایده‌آل‌ برگزار کننده است یا جایزه‌ دادن به اثر برتر آن سال وتشویق نویسندگان؟ به نظر می‌رسد هر وقت مسوولان فرهنگی به مشکلاتی برخورد کرده‌اند، به یکباره تعداد جشنواره‌ها زیاد شده است. 

وی افزود: گاه تعداد این جشنواره‌ها آن قدر زیاد می‌شود که هر روز خبرهای متعددی می‌رسد. ولی بعد از پایان جشنواره گزارش می‌دهند که داستان کوتاه چنین و چنان است و رمان دارد نفس های آخرش را می کشد. از طرفی هم بوستان کتاب درست می‌شود، در هر محله‌ای یک کتابخانه دایر می‌کنند و در مترو و اتوبوس‌های شرکت واحد کتاب می‌گذارند. ولی باز می‌بینیم آن چیزی که می‌خواستیم نشد. باید فکری به حال این جشنواره‌ها کرد. با این روش‌ها نمی توان نویسنده تربیت کرد. 

این داستان نویس در پايان اظهار داشت: "سوالی همیشه برای من مطرح بوده و هست؛ این که چرا گاهي داوران جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی یا کتاب سال دفاع مقدس با وجود چاپ مجموعه داستان ها و رمان‌هایی که در طول سال از آن ها تعریف و تمجید می‌کنیم، نمی‌توانند رتبه‌های اول، دوم و سوم داشته باشند؟ مگر قرار نیست ما از بین کتاب‌های چاپ شده در یک سال رتبه‌های برتر را انتخاب کنیم؟ پس چرا انتخاب نمی‌کنیم؟ به نظر می‌رسد اين داوران دارند دنبال چیزی می‌گردند که ایده‌ال خودشان است و هنوز بعد از بیست و هفت دوره برگزاری جایزه کتاب سال آن را پیدا نکرده‌اند و آن کتاب انگار رمان «جنگ و صلح» است! کاش «تولستوی» ایرانی بود و با جایزه دادن به او می‌گفتیم که در طول بیست و هفت دوره توانسته‌ایم در حوزه ادبیات داستانی سه بار جایزه بدهیم و حس ایده‌ال‌یابی داوران نیز تامین می‌شد! "

ساسان ناطق سال ١٣٥٤ در تبريز متولد شده است . وي سال 1374 در رشته مديريت دولتي قبول شد و از همان سال‌ داستان‌نويسي را شروع كرد.
 «آواز‌های نخوانده»، «سربازان کوچک»، «مردهای کوچه عنایت» و «سیاه،سفید،خاکستری» عناوين آثار در دست چاپ و نگارش وی اند.
مهم‌ترين آثاري كه تاكنون از ساسان ناطق به چاپ رسيده،‌‌ عبارتند از:

ـ روزه عقیل (مجموعه خاطرات شهدای اردبیل‏) / باغ اندیشه (اردبیل)؛ بنیاد شهید انقلاب اسلامی استان اردبیل/ 1383.
ـ وقتی جنگ تمام شود (مجموعه داستان‏) / سوره مهر / 1384.
ـ اروند ما را با خود می‌برد (خاطرات رزمندگان استان اردبیل) / دفتر ادبیات و هنر مقاومت / 1385.
ـ سربازان چکمه‏پوش‏ (خاطرات اسیر آزادشده ایرانی بهمن نوظهور) / دفتر ادبیات و هنر مقاومت / 1385.
ـ خلیل در آتش (خاطرات اسیر آزادشده ایرانی کریم رجب‌زاده) / نشر صریر / 1385.
ـ پشت میدان نبرد (خاطرات اسیر آزادشده ایرانی رحمان پرزحمت) / دفتر ادبیات و هنر مقاومت / 1386.
ـ راه رفتن روی آب (براساس زندگی شهید محمدحسین بصیر) / نشر ستاره‌ها / 1386.
ـ پشت خاکریز یک نفر زنده است(خاطرات جمعي از رزمندگان اردبيل)/نشر صرير/1386.

رتبه دوم دومین و سومین جشنواره ادبیات داستانی بسیج در سال‌های 1380 و 1382، رتبه اول جشنواره شب‌های شهریور در سال 1381، رتبه اول دومین دوره جایزه ادبی اصفهان در سال 1382، رتبه اول پنجمین کنگره سراسری شعر و داستان جوان در سال 1382، رتبه اول خاطره نویسی سنگرسازان بی‌سنگر در سال 1384 و تقدیر دهمین دوره جایزه کتاب سال دفاع مقدس براي مجموعه داستان «وقتی جنگ تمام شود» در سال 1385 مهم‌ترين مقام‌هاي ادبي كسب شده ساسان ناطق تا امروزند.

گزارشگر: حسين فصيحي

کد مطلب : 24364