مدير عامل موسسه خانه كتاب، بازنگري در آيين‌نامه كتاب سال و واكاوي نحوه داوري‌ها و معيارهاي امتيازدهي به آثار را يكي از مهم‌ترين كارهايي مي‌داند كه بايد پس از بيست و پنج دوره كتاب سال، تحقق پيدا كند. «علي شجاعي صائين»، مدير عامل موسسه خانه كتاب تاكيد دارد وقت آن رسيده كه آيين‌نامه كتاب سال با واقعيت‌هاي صنعت نشر و تحولات علمي و فرهنگي جامعه امروز، همخواني‌هاي بيشتري داشته باشد.

به گزارش خبرگزاري كتاب ايران(ايبنا)، وي در گفت‌وگو با ستاد خبري بيست و پنجمين دوره كتاب سال جمهوري اسلامي ايران از اهالي قلم خواسته است تا ديدگاه‌هاي خود را درباره ضرورت‌ها، بايدها و نبايدهاي آيين‌نامه كتاب سال مطرح كنند تا هر سال، شاهد انتخاب كتاب‌ها و آثار گرانبهاتر از سال قبل باشيم. 

-‌ بيست و پنجمين دوره كتاب سال جمهوري اسلامي ايران چه ويژگي‌هايي نسبت به دوره‌هاي گذشته داشت؟
ويژگي اين دوره، حجم كم سخنراني‌ها بود. مراسم روانتر برگزار شد. ضمن اين كه دو تن از برگزيدگان داخلي و جايزه جهاني كتاب سال سخنراني كردند. بعد از مراسم در گفت‌وگو با چند نفر از حضار و استادان در گروه‌هاي مختلف از اين‌كه مراسم اين دوره كتاب سال، نمره قبولي گرفته است، اطمينان پيدا كردم. 

-‌ برخي طيف‌هاي مختلف فرهنگي، اجتماعي، هنري و علمي از برگزاري، نحوه داوري و انتخاب كتاب سال اظهار بي‌اطلاعي مي‌كردند. در اين باره چه پاسخي داريد؟
وجود برخي كاستي‌هايي در اطلاع‌رساني را مي‌توان پذيرفت، ولي قدري عجيب است كه بعد از برگزاري بيست و پنج دوره كتاب سال هنوز تعدادي از اهالي قلم و پديدآورندگان از اين مراسم بي‌اطلاع باشند. شايد اين دوستان گلايه‌اي نسبت به برگزاري اين مراسم طي اين سال‌ها دارند كه هيچگاه مطرح نكرده‌اند. اميدوارم بعد از اين و براي برگزاري بي‌نقص اين رخداد مهم فرهنگي، اين دوستان فرهيخته نظراتشان را به ما اعلام كنند. 

-‌ از نظر شما داوري اين دوره رضايت همگان را جلب كرده است؟
در هر داوري هميشه يك نفر يعني نفر برگزيده راضي است و تعدادي ناراضي، آن تعداد احساس مي‌كنند كه به كتابشان و شايستگي‌ها و ويژگي‌هاي آن بي‌توجهي شده است. آنچه در اين سال‌ها وظيفه برگزاركنندگان كتاب سال بوده است، تهيه آيين‌نامه داوري و به كارگيري استادان شايسته است و فكر مي‌كنم نه تنها در اين دوره كه در تمام دوران، برگزاركنندگان اين جايزه تمام تلاششان را در حد توان به كار گرفته‌اند تا بهترين و شايسته‌ترين‌ها را برگزينند. 

-‌ نحوه گزينش داوران به چه صورت بوده و آيا قرار است اسامي داوران اعلام شود؟
اصولا داوران از استادان، صاحب‌نظران و اهالي فرهيخته قلم در رشته‌هاي مختلف در سراسر كشور انتخاب مي‌شوند. البته با اين شرط كه خود، كتابي در فهرست كانديداهاي آن سال نداشته باشند. اگر اين شرط پذيرفته نشود، داور ديگري جايگزين مي‌شود. سال گذشته اسامي داوران اعلام شد، ولي اصولا وقتي از سوي دبيرخانه كتاب سال جمهوري اسلامي ايران از استادان دعوت به كار مي‌شود، درباره اعلام نام آن‌ها بعد از برگزاري مراسم و اعلام نتايج نيز پرسيده مي‌شود و اعلام اسامي داوران منوط به موافقت آنان است. شخصا با اعلام اسامي داوران موافقم. بايد به سمتي رفت كه هنگام آغاز همكاري، داوران بپذيرند كه نامشان اعلام شود. اگر اين روند به اجرا درآيد، فوايدش بيشتر از مضراتش است. به هر حال امسال نيز اسامي داوراني كه موافقت خود را اعلام كرده‌اند، منتشر مي‌شود.
اميدوارم داوران و صاحب‌نظران اگر نظر، انتقاد يا پيشنهادي درباره آيين‌نامه، نحوه داوري، فرم‌هاي داوري و معيارهاي امتيازدهي دارند، با ما در ميان بگذارند، زيرا بعد از ربع قرن برگزاري كتاب سال بايد در همه موارد ياد شده و كل آيين‌نامه، بازنگري صورت گيرد. تحولات فرهنگي و برخي كتاب‌هاي ميان رشته اي يا بعضي از گروه‌هايي كه كمتر به آن‌ها توجه مي‌شده و نيز نوع تقسيم‌بندي، اقتضاء مي‌كند كه در آيين‌نامه با واقعيات صنعت نشر كشور بازنگري شود. 

-‌ اعلام و تشريح معيارهاي داوري، زمينه و نحوه توليد اثر را براي پديدآورندگان سهل‌تر مي‌كند؟
معتقدم آيين‌نامه فعلي بايد بازبيني شود. به همين دليل بنا داريم طي سه، چهار ماه آينده كه اين بازبيني با استفاده از راي صاحبنظران عرصه نشر -‌چه ناشر و چه پديد آورنده-‌ طي بيست و پنج سال گذشته انجام شود و آيين‌نامه را منتشر كنيم تا همگان از معيارهاي داوري مطلع شوند و به نوعي از پاسخ سوالات خود مطلع شوند. اين بازبيني قطعا علمي خواهد بود، زيرا اساس كار جايزه كتاب سال، برگزيدن كتاب‌هاي علمي در حوزه‌ها و رشته‌هاي مختلف است. به ابعاد مختلف كتاب از لحاظ ظاهر و محتوا توجه مي‌شود. از سوي ديگر درنظر داريم تا كميته‌اي در موسسه خانه كتاب براي اين بازبيني‌ها تشكيل دهيم. به هر حال حاصل كار، تدوين آيين‌نامه‌اي مبتني بر خرد جمعي است.
 
-‌ چگونه مي‌شود نگاه منتقدان اين جايزه را با اهداف آن نزديك كرد. آيا اين كار ضرورت دارد؟
افرادي كه جايزه كتاب سال را قبول نداشته باشند، زياد نيستند. به طور قطع امسال چنين مواردي را نداشتيم. به هر صورت همه افراد چه مخالف و چه موافق بايد بدون تخطئه رويكردهاي فرهنگي يك اقدام، مسايلشان را مطرح كنند. از طريق گفت‌وگو و تعامل مي‌توان موارد را بررسي و رفع كرد. اكثريت اهالي قلم و پديدآورندگان، جايزه كتاب سال را يك رخداد مهم داخلي در حوزه فرهنگ و كتاب مي‌دانند. نه اين كه من بگويم، اما اخبار منتشر شده در مطبوعات گواه اين مدعاست. من ضمن احترام به اهالي قلم، حضور فرهيختگان را در تالار وحدت، نشانگر اهميت و به رسميت شناختن اين مراسم نزد آنان مي‌دانم. از طرفي حضور سفراي خارجي به ما ثابت مي‌كند كه جايزه جهاني كتاب سال نيز در ميان كشورهاي خارجي كه محققان ايران پژوه و اسلام پژوه دارند، از اهميت بسزايي برخوردار است.
البته نبايد اين موضوع را ناديده گرفت كه انسان‌ها بر سر يك مساله صد درصد به توافق نمي‌رسند. پيشنهاد مي‌كنم مانند جشنواره فيلم فجر كه فيلم منتخب مردم نيز هر سال معرفي مي‌شود، در مراسم كتاب سال هم با استفاده از نظر خبرنگاران تخصصي حوزه كتاب و فرهنگ نيز كتاب منتخب داشته باشيم كه البته درباره سبك و سياق و جزييات اين امر بايد مطالعات كارشناسي انجام شود. همچنين برقراري ارتباط با انجمن نويسندگان و كانون‌هاي فعال در عرصه علم و فرهنگ از سوي دبيرخانه كتاب سال مواردي است كه بايد در برنامه‌هاي آتي اين جايزه در نظر گرفته شود. 

-‌ ملاك‌هاي داوري كتاب سال با كتاب فصل متفاوت است؟
معيارهاي كلي داوري كتاب فصل، همان معيارهاي كتاب سال است، البته در مواردي تفاوت دارد. به عنوان مثال سقف امتياز يك اثر براي برگزيده شدن 70 امتياز از 100 است، در حالي كه در كتاب سال يك اثر بايد 90 امتياز كسب كند. نكته مهم اين است كه نتايج كتاب فصل در كتاب سال مورد ارزيابي قرار مي‌گيرد، اما به اين صورت نيست كه فقط برگزيدگان چهار فصل داوري شوند. بلكه همه آثار توسط داوران جديد بررسي مي‌شود. طبيعي است كه برگزيدگان كتاب فصل براي راه‌يابي به مراحل بالاتر، شانس بيشتري دارند. 

بيست و پنجمين دوره كتاب سال جمهوري اسلامي ايران بيستم بهمن ماه در تالار وحدت برگزار شد.

کد مطلب : 15952